Baton Haxhiu rikthen paralajmërimin e vitit 2014: “Specialja po prek edhe mënyrën si shkruhet historia e luftës”
Gazetari Baton Haxhiu ka publikuar një analizë të gjatë për aktgjykimin e 16 shtatorit ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit, duke e lidhur vendimin me paralajmërimet që ai thotë se i kishte bërë që në vitin 2014, para krijimit të Dhomave të Specializuara.
Në qendër të argumentit të tij është pretendimi se procesi nuk ka prodhuar vetëm pasoja juridike për katër të dënuarit, por, sipas interpretimit të Haxhiut, edhe një narrativë më të gjerë për strukturën, qëllimet dhe drejtimin e UÇK-së.
“Do të doja të kisha gabuar”
Haxhiu e nis shkrimin duke kujtuar tekstin e tij të marsit 2014, “Traktat kundër Tribunalit”.
Ai thotë se atëherë kishte paralajmëruar se një gjykatë e fokusuar vetëm në njërën palë të konfliktit mund të kalonte nga përgjegjësia individuale në një debat shumë më të gjerë për vetë luftën dhe historinë politike të Kosovës.
Sipas tij, aktgjykimi i 16 shtatorit e ka rikthyer pikërisht këtë shqetësim.
Dhomat e Specializuara, nga ana tjetër, kanë bërë të qartë në vendimin e tyre se gjykimi lidhej me përgjegjësinë penale të katër të akuzuarve. Gjykata i shpalli ata fajtorë për disa krime lufte, ndërsa i shpalli të pafajshëm për krime kundër njerëzimit, pasi trupi gjykues tha se Prokuroria nuk kishte provuar përtej dyshimit të arsyeshëm ekzistencën e një sulmi të gjerë ose sistematik kundër popullsisë civile.
Nga Nazim Bllaca te raporti i Dick Martyt
Një pjesë e rëndësishme e shkrimit të Haxhiut rikthehet në fundin e vitit 2009.
Ai përshkruan një episod kur Gani Geci kishte ardhur në zyrën e tij me një disk ku ndodhej një intervistë me Nazim Bllacën. Sipas rrëfimit të Haxhiut, Bllaca fliste për vrasje të pasluftës, persona të caktuar dhe një mekanizëm që ai e paraqiste si më të gjerë se një rast individual.
Haxhiu argumenton se më vonë rasti Bllaca u bë pjesë e një narrative më të madhe politike dhe ndërkombëtare, ndërsa raporti i Dick Martyt e cilësoi atë “emblematik”.
Ai thekson se kjo nuk do të thotë se pretendimet për vrasje nuk duhej të hetoheshin. Përkundrazi, Haxhiu shkruan se çdo krim dhe çdo vrasje duhej të hetohej individualisht dhe përgjegjësit të përballeshin me drejtësinë.
Pretendimet për trafikim organesh dhe krijimi i Gjykatës
Haxhiu i kushton një pjesë të madhe edhe pretendimeve për trafikim organesh që u shfaqën fillimisht në publikimet e Carla Del Pontes dhe më pas në raportin e Dick Martyt.
Sipas analizës së tij, këto pretendime krijuan presion të jashtëzakonshëm politik mbi Kosovën dhe Shqipërinë dhe u bënë një nga shtysat kryesore për krijimin e mekanizmit të ri gjyqësor.
Ai nënvizon se trafikimi i organeve nuk ishte pjesë e aktakuzës përfundimtare ndaj Thaçit, Veselit, Selimit dhe Krasniqit, ndërsa gjykata e krijuar në klimën politike të atyre pretendimeve vazhdoi të funksionojë.
Ky është interpretimi politik i Haxhiut për historikun e krijimit të Gjykatës; procesi gjyqësor aktual duhet dalluar nga pretendimet dhe debatet politike që i paraprinë krijimit të saj.
Haxhiu: Kosova e krijoi Gjykatën nën presion të madh
Sipas Haxhiut, votimi për Gjykatën Speciale nuk ndodhi në një ambient politik normal.
Ai kujton se Kosova po përballej me krizë të brendshme, protesta, debate rreth Asociacionit dhe demarkacionit, si dhe presion të fortë nga partnerët ndërkombëtarë.
Ai përmend gjithashtu përpjekjen e vitit 2017 për shfuqizimin e ligjit dhe kundërshtimin e fuqishëm të ambasadave perëndimore, duke argumentuar se kjo tregoi sa të kufizuara ishin, sipas tij, hapësirat reale të Kosovës për të ndryshuar kurs.
Këto janë përfundime politike të Haxhiut mbi presionin ndërkombëtar dhe sovranitetin e vendimmarrjes së Kosovës.
Nga aktakuza e vitit 2020 te aktgjykimi i vitit 2026
Në qershor të vitit 2020, Zyra e Prokurorit të Specializuar bëri publik njoftimin për aktakuzën ndaj Thaçit dhe Veselit, ndërsa aktakuza u konfirmua më vonë atë vit.
Haxhiu e sheh këtë si momentin kur, sipas tij, përfundoi bindja se bashkëpunimi politik me Perëndimin mund të ndikonte në trajtimin e çështjes.
Më 16 shtator 2026, Gjykata shpalli aktgjykimin e shkallës së parë. Thaçi dhe Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet burgim, Veseli me 18 vjet dhe Selimi me 13 vjet, me llogaritjen e kohës së kaluar në paraburgim.
Pika që Haxhiu e quan “paradoksi më i madh”
Haxhiu ndalet veçanërisht te fakti se katër të akuzuarit u shpallën të pafajshëm për krime kundër njerëzimit, ndërsa u dënuan për krime lufte.
Gjykata tha se nuk ishte provuar përtej dyshimit të arsyeshëm ekzistenca e një sulmi të gjerë ose sistematik kundër popullsisë civile. Megjithatë, trupi gjykues konstatoi se të katër kishin kontribuar në një qëllim të përbashkët kriminal për të shënjestruar kundërshtarët e perceptuar të qëllimeve politike dhe ushtarake të UÇK-së.
Haxhiu e sheh pikërisht këtu problemin më të madh politik të aktgjykimit.
Sipas tij, edhe pse ra akuza për krime kundër njerëzimit, mënyra se si është ndërtuar përshkrimi i ndërmarrjes së përbashkët kriminale krijon një rrëfim më të gjerë për organizimin e luftës.
Ky është interpretimi i Haxhiut; gjykata e paraqet konstatimin e saj si përgjegjësi penale të personave të akuzuar, jo si aktgjykim ndaj UÇK-së si organizatë.
Çfarë mendon Haxhiu se duhet të sfidohet në Apel?
Në pjesën më konkrete të analizës, Haxhiu argumenton se mbrojtja nuk duhet ta trajtojë Apelin si një deklaratë politike.
Sipas tij, sfida duhet të jetë juridike dhe shumë e fokusuar.
Ai përmend disa fusha që, sipas tij, duhet të analizohen nga ekipet mbrojtëse: mënyra se si është nxjerrë ekzistenca e një plani të përbashkët kriminal, lidhja individuale mes secilit të dënuar dhe krimeve konkrete, vlerësimi i autoritetit politik, besueshmëria e dëshmitarëve, përdorimi i dëshmive indirekte, shtrirja gjeografike dhe kohore e planit të pretenduar dhe proporcionaliteti i dënimeve.
Ai këmbëngul se, sipas tij, apeli duhet ta ndajë sa më qartë përgjegjësinë individuale penale nga historia e luftës së UÇK-së.
“Viktimat nuk duhet të mohohen”
Haxhiu gjithashtu shkruan se një apel serioz nuk duhet të mohojë viktimat.
Ai argumenton se respektimi i viktimave dhe kërkimi i provave konkrete ndaj secilit të akuzuar nuk janë dy gjëra që përjashtojnë njëra-tjetrën.
Ky është një nga elementet më të rëndësishme të shkrimit të tij, sepse e ndan kritikën ndaj strukturës së aktgjykimit nga mohimi i krimeve apo vuajtjeve individuale.
Haxhiu kundërshton idenë e “zhbërjes” së Gjykatës tani
Në shkrim, Haxhiu argumenton gjithashtu se Kosova dhe Shqipëria nuk mund të ndërhyjnë në procesin gjyqësor dhe nuk mund t’u diktojnë gjyqtarëve rezultatin.
Ai e konsideron të vonuar edhe idenë e shfuqizimit të Gjykatës në këtë fazë, duke argumentuar se një hap i tillë nuk do t’i anulonte automatikisht aktgjykimet e dhëna dhe mund të komplikonte rrugën e apelimit.
Në vend të kësaj, ai e sheh apelin si rrugën kryesore juridike për të sfiduar fajësinë ose masën e dënimeve.
Propozon edhe një reagim politik nga Kosova dhe Shqipëria
Përveç betejës juridike, Haxhiu propozon që Kuvendi i Kosovës dhe ai i Shqipërisë të miratojnë një rezolutë të përbashkët.
Sipas tij, ajo nuk duhet ta shpallë gjykatën të pavlefshme dhe as ta paragjykojë Apelin.
Në vend të kësaj, ai propozon që rezoluta të theksojë karakterin çlirimtar të luftës së UÇK-së, të kërkojë që përgjegjësia penale të mbetet individuale dhe të evidentojë se pretendimet për trafikim organesh nuk u bënë pjesë e aktakuzës përfundimtare në këtë proces.
Kjo është një propozim politik i Haxhiut dhe jo një kërkesë apo vendim i Dhomave të Specializuara.
“Duhet apeluar vendimi, por duhet mbrojtur edhe historia”
Në fund, Haxhiu rikthehet te paralajmërimi që thotë se kishte bërë 12 vjet më parë.
Ai argumenton se, ndonëse aktgjykimi juridikisht është dhënë ndaj katër individëve, përshkrimi i rolit të tyre në një ndërmarrje të përbashkët kriminale mund të ketë pasoja më të gjera në mënyrën se si interpretohet lufta e Kosovës.
Për këtë arsye, ai bën thirrje që Apeli të trajtohet si një proces i saktë juridik, ndërsa debati politik dhe historik të zhvillohet ndaras.
Deri atëherë, aktgjykimi i 16 shtatorit mbetet vendim i shkallës së parë dhe procesi pritet të vazhdojë përmes procedurave të mëtejshme në Dhomat e Specializuara. Gjykata ka konfirmuar se të katër janë dënuar për krime lufte, ndërsa janë shpallur të pafajshëm për krime kundër njerëzimit.
A mendoni se Apeli duhet të fokusohet vetëm te përgjegjësia individuale, apo se aktgjykimi ka edhe pasoja më të gjera për mënyrën si interpretohet historia e luftës së Kosovës? Shkruani mendimin tuaj në komente.
